Bảo tàng Lịch sử Tphcm (trước đây là Viện Bảo tàng Blanchard de la Brosse) là một trong những bảo tàng lâu đời và quy mô nhất tại khu vực phía Nam. Tọa lạc tại số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, Quận 1, nơi đây không chỉ là điểm đến thu hút khách du lịch mà còn là trung tâm nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc qua hàng ngàn năm lịch sử.
Dưới đây là những thông tin chi tiết về kiến trúc và hệ thống trưng bày tại địa danh văn hóa đặc biệt này.
1. Dấu ấn Kiến trúc Đông Dương độc đáo
Được xây dựng vào năm 1929, Bảo tàng Lịch sử TP.HCM là một tác phẩm tiêu biểu của phong cách kiến trúc Đông Dương (Indochine) – sự giao thoa tinh tế giữa kỹ thuật xây dựng phương Tây và các yếu tố mỹ thuật truyền thống Á Đông.
Công trình do kiến trúc sư người Pháp Auguste Delaval thiết kế. Điểm nhấn nổi bật của tòa nhà là khối tháp bát giác ở trung tâm, mang dáng dấp của kiến trúc cổ truyền Việt Nam, gợi liên tưởng đến các ngôi đình chùa xưa với mái ngói ống và các chi tiết trang trí hình phụng, hình rồng cách điệu. Hệ thống thông gió, lấy sáng tự nhiên được tính toán kỹ lưỡng qua các ô cửa vòm, tạo nên không gian thoáng đãng và trang nghiêm, phù hợp với khí hậu nhiệt đới.
Trải qua gần một thế kỷ, tòa nhà vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính, trở thành một di sản kiến trúc quý giá giữa lòng thành phố hiện đại.
2. Hệ thống trưng bày: Dòng chảy lịch sử Việt Nam
Bảo tàng hiện đang lưu giữ và trưng bày hàng chục nghìn hiện vật quý, được sắp xếp khoa học theo tiến trình lịch sử và các chuyên đề văn hóa đặc sắc. Lộ trình tham quan được chia thành hai phần chính: Lịch sử Việt Nam từ thời Tiền sử đến triều Nguyễn
Khu vực này tái hiện bức tranh toàn cảnh về lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc:
- Thời kỳ Tiền sử: Trưng bày các công cụ lao động bằng đá, đồ gốm, trang sức thuộc văn hóa Đồng Nai, minh chứng cho sự xuất hiện của con người tại vùng đất Nam Bộ từ ngàn xưa.
- Thời kỳ dựng nước đầu tiên: Giới thiệu về văn hóa Đông Sơn và thời đại Hùng Vương.
- Các triều đại phong kiến: Các phòng trưng bày nối tiếp nhau qua các triều đại Ngô – Đinh – Tiền Lê, Lý, Trần, Lê và đỉnh cao là triều Nguyễn. Du khách có thể chiêm ngưỡng các bộ sưu tập gốm sứ, vũ khí, ấn triện và trang phục cung đình được chế tác tinh xảo.
Điểm khác biệt của Bảo tàng Lịch sử TP.HCM so với các bảo tàng khác là sự tập trung sâu sắc vào văn hóa đặc thù của vùng đất phương Nam:
- Văn hóa Óc Eo: Bộ sưu tập phong phú về vương quốc Phù Nam xưa với các tượng thờ, đồ trang sức vàng, hạt chuỗi thủy tinh, thể hiện sự hưng thịnh của thương cảng Óc Eo.
- Nghệ thuật Champa: Phòng trưng bày điêu khắc đá Chăm Pa được đánh giá là một trong những bộ sưu tập giá trị nhất, với các tượng thần Shiva, bò Nandin, vũ nữ Apsara... phản ánh đời sống tín ngưỡng phồn thực và tinh hoa nghệ thuật tạc tượng.
- Tượng Phật giáo các nước Châu Á: Bộ sưu tập tượng Phật cổ từ Thái Lan, Nhật Bản, Trung Quốc, Campuchia... mang đến cái nhìn đa chiều về sự giao lưu văn hóa tôn giáo trong khu vực.
Một trong những hiện vật thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới nghiên cứu và du khách là xác ướp bà Nguyễn Thị Hiệu (thường gọi là xác ướp Xóm Cải). Được khai quật khảo cổ vào năm 1994 tại Quận 5, xác ướp có niên đại từ thế kỷ 19.
Thi hài và các vật tùy táng được bảo quản gần như nguyên vẹn sau hơn 100 năm nhờ kỹ thuật ướp xác bằng dung dịch hương liệu đặc biệt của người Việt xưa trong mộ hợp chất. Đây là tư liệu hiện vật vô cùng quý giá, giúp các nhà khoa học giải mã về phong tục mai táng, trang phục và kỹ thuật bảo quản thi thể của tầng lớp quý tộc triều Nguyễn tại vùng đất Gia Định. 4. Thông tin tham quan
Để thuận tiện cho việc tham quan và nghiên cứu, du khách cần lưu ý các thông tin sau:
- Địa chỉ: Số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, Phường Bến Nghé, Quận 1, TP.HCM (đối diện Thảo Cầm Viên Sài Gòn).
- Giờ mở cửa:
- Sáng: 8h00 – 11h30.
- Chiều: 13h30 – 17h00.
- Bảo tàng mở cửa tất cả các ngày trong tuần, kể cả Lễ, Tết.
- Hoạt động khác: Ngoài tham quan trưng bày, bảo tàng còn có khu vực biểu diễn Múa Rối Nước – loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, phục vụ khách tham quan theo các suất diễn cố định trong ngày.